Kultura regionu

Mazowsze jest największym województwem w Polsce. Nic więc dziwnego, że dawnymi laty na odległych od siebie terenach wykształciło się odrębne poczucie estetyki. Wśród ludności chłopskiej popularność zyskiwały zupełnie inne tańce, ubiory, piosenki, przyśpiewki, a nawet ludowe opowieści. Wykształcił się więc wspaniały, różnorodny folklor.

Różnice i odmienne postrzeganie piękna widać doskonale w przedmiotach codziennego użytku. Trudno jest pomylić choćby wspaniale zdobione wyroby rzemieślnicze Kurpiów z bajecznie kolorowymi wytworami rąk mieszkańców okolic Łowicza. I chociaż sam Łowicz nie znalazł się w granicach obecnego Mazowsza, silne jego oddziaływanie widać zwłaszcza na lewym brzegu Wisły w powiecie sochaczewskim i gostynińskim.

Dawne ludowe tradycje Mazowsza pielęgnują dzisiaj liczne ludowe zespoły muzyczne działające szczególnie silnie "na Kurpiach", ale także w regionie siedleckim, ciechanowskim, płockim i radomskim.

Obraz warunków życia dawnych mazowieckich wsi próbują przywołać skanseny w Radomiu, Sierpcu oraz w Kampinosie, eksponując przykłady zarówno regionalnego budownictwa, narzędzi, jak i przedmiotów codziennego użytku. W karczmach, działających w skansenach można skosztować regionalnych potraw staropolskiej kuchni oraz poznać smak wiejskiego chleba.

Liczącą się kolekcję ludowej zabudowy z regionu siedleckiego udało się zgromadzić profesorowi Markowi Kwiatkowskiemu w Suchej, w prywatnym Muzeum Architektury Drewnianej Regionu Siedleckiego. Z kolei, znany aktor i popularyzator folkloru Wojciech Siemion zebrał i eksponuje w dworku w Petrykozach wspaniałe przykłady sztuki ludowej.

W Kadzidle, na skraju dawnej Puszczy Zielonej - jednym z głównych ośrodków tradycyjnej kultury kurpiowskiej, zachowała się w doskonałym stanie kurpiowska zagroda, w której zgromadzone zostały liczne przykłady tutejszej ludowej twórczości. To chyba najsilniejszy "żywy" na Mazowszu ośrodek kultury regionalnej, słynny z pieczołowicie chronionej tradycji, dawnych zwyczajów i wierzeń. Odbywające się w Myszyńcu "Kurpiowskie miodobranie" oraz nowogrodzkie Dni Kultury Kurpiowskiej od wielu lat przyciągają tu liczne rzesze przybyszów.

Nie mniejsze zainteresowanie budzi coroczny wielkanocny konkurs palm we wsi Łyse, których wysokość osiąga niekiedy nawet i kilkanaście metrów.

W renesansowo-gotyckich wnętrzach zamku w Szydłowcu w końcu lat 60-tych zaczęto gromadzić i rekonstruować instrumenty ludowe typowe dla poszczególnych regionów kraju.

Mazowsze jest oknem wystawowym polskiej kultury na świat. Ze względu na burzliwą historię nie zachowało się wiele oryginalnych miejsc dziedzictwa kultury materialnej. Pamiątką przeszłości Polski i regionu są m.in. Zamek Królewski w Warszawie, zabudowa Warszawy oraz liczne pałace i dworki szlacheckie w regionie. W Warszawie dominuje jednak nowoczesność: realizuje się tu obecnie wiele obiektów zadziwiających niekiedy śmiałością architektonicznych wizji.

W literaturze Polski Mazowsze zajmuje miejsce szczególne: z Warszawą oraz podwarszawskimi miejscowościami związanych było wielu twórców. W XVI w. w Czarnolesie tworzył Jan Kochanowski, ojciec poezji polskiej. Na Mazowszu żywiołowo rozwijało się w XVII w. pamiętnikarstwo i literatura szlachecka. W Żelazowej Woli przyszedł na świat najwybitniejszy polski kompozytor, Fryderyk Chopin. Muzyka Chopina jest przemawiającą do każdego odbiorcy główną treścią polskiego romantyzmu.