Ochrona środowiska naturalnego na terenie Mazowsza

Region zachował wiele ze swego naturalnego charakteru. Na większości obszaru województwa teren rolniczy, z dominującymi gruntami ornymi i sadami. 20 proc. powierzchni regionu zajmują lasy, przeważnie sosnowe i dębowe. Z leśnych ostępów, porastających niegdyś tereny Europy została na Mazowszu Puszcza Kampinoska koło Warszawy. Jest to jeden z ważniejszych w Polsce kompleksów leśnych, park narodowy znajdujący się kilkanaście kilometrów od granic miasta. W porastających piaszczyste wydmy lasach mieszkają m.in. łosie, rysie, bobry i borsuki. Ważnymi kompleksami leśnymi są też puszcze Biała i Kozienicka.

Do najciekawszych pod względem przyrodniczym rejonów należą nieuregulowane odcinki rzek, zamieszkiwane przez dziesiątki gatunków ptaków. Charakterystyczne dla pejzażu regionu są bociany: co czwarty europejski bocian zamieszkuje tereny Polski, a zakładane na dachach domostw gniazda tych ptaków są typowym składnikiem mazowieckich miejscowości.

Opracowany na zlecenie zarządu województwa mazowieckiego, program zwiększenia lesistości Mazowsza jest pierwszym tego typu dokumentem w regionie i jednym z pierwszych w kraju. Wśród czynników, które przemawiają za zalesieniem jego autorzy wymieniają: niską lesistość gmin, słabą jakość gleb, narażenie na erozję, potrzeby ochrony wód powierzchniowych i podziemnych, poprawę warunków aerosanitarnych miast (zmniejszenie zawartości dwutlenku węgla w atmosferze) oraz funkcjonowanie korytarzy ekologicznych, ułatwiających swobodne przemieszczanie się zwierząt.

W 2005 roku w województwie zalesiono ponad 909 hektarów nieużytków. Najwyższą lesistością charakteryzują się powiaty: ostrołęcki, wyszkowski, legionowski, otwocki, przysuski i szydłowiecki. Najmniej lasów - ok. 15 proc. powierzchni - znajduje się w powiatach: płońskim, grójeckim, sochaczewskim, grodziskim, pruszkowskim i zwoleńskim.

Planowane zalesienie 70 tys. hektarów będzie kosztować 665 mln zł. Środki pochodzić będą przede wszystkim z funduszów Unii Europejskiej oraz krajowych funduszy celowych, takich jak Narodowy Fundusz, Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki, a także Fundusz Leśny.

Na Mazowszu lasy prywatne stanowią ponad 42 proc., państwowe - niecałe 58 proc. (w skali kraju lasów prywatnych jest zaledwie 18 proc.).

- Konieczne jest wsparcie prywatnych właścicieli ze strony samorządu województwa, gdyż wysokie są koszty sadzonek i przygotowania dokumentacji zwiększenia lesistości - mówi radny sejmiku Janusz Piechociński (PSL).

Tereny wytypowane do najpilniejszego zalesienia znajdują się głównie w północnej części Mazowsza, wzdłuż wyznaczonych korytarzy ekologicznych, w tym zwłaszcza w dolinach rzek. Wyłączone zostały m.in. obszary na glebach wysokiej jako?ci oraz istniejące lub planowane obszary chronione - parki narodowe i krajobrazowe, rezerwaty, obszary Natura 2000 wymagające znacznie szczegółowszych opracowań.

Na terenie województwa mazowieckiego wyznaczonych jest 21 obszarów sieci Natura 2000, gdzie występują szczególnie cenne i rzadkie siedliska przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt. Część z nich jest już zatwierdzona (Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków); a część zgłoszona do zatwierdzenia przez Komisję Europejską (Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk). Ostateczny kształt i zasięg obszarów Natura 2000 może ulec znacznym modyfikacjom (np. w wyniku presji organizacji pozarządowych i przyjęcia ich argumentacji przez Komisję Europejską).

Przygotowując program zwiększenia lesistości województwa, zapytano mazowieckie gminy, jakie mają plany dotyczące sadzenia nowych lasów. Ankietę rozesłano do wszystkich 319 gmin wiejskich, miejsko-wiejskich i miejskich (także miast działających na prawach powiatu). Nadeszło 178 odpowiedzi (56 proc.). W 80 proc. programów zagospodarowania przestrzennego ujęto zagadnienia dotyczące zalesień, natomiast zadrzewień - w 45 proc. Docelowo lesistość gminy zapisano tylko w 40 proc. dokumentów. Tylko 5 gmin (3 proc.) pochwaliło się posiadaniem programu ochrony środowiska, w którym ujęte były zagadnienia dotyczące zalesień i zadrzewień. 59 proc. gmin potwierdziło zainteresowanie rolników programami zalesieniowymi.

Osoby zainteresowane turystyką wodną najbardziej zainteresowane są kompromisami między wymogami ochrony środowiska a wymogami prawidłowej gospodarki wodnej. Chcemy pływać czystą wodą wśród prawdziwej przyrody - jednocześnie chcemy, by szlaki wodne nadawały się do pływania, by na brzegach dostępna była dla nas infrastruktura turystyczna. Choćby - by ścieków nie spuszczać do wody a bobrów żeremi nie traktować jako jedynych dostępnych toalet.